Dolazak
Пт, 18 октомври
Odlazak
Нд, 20 октомври
2 Odrasli · 0 Deca

2 noci

2 noci

Stari grad u Banskom

Stari grad u Banskom priča jedinstvene priče

U Banskom, Stari grad je od nacionalnog značaja za Bugarsku. Ne samo zbog toga što je jedno od retkih mesta u zemlji, na kojem su starine očuvane u toliko autentičnom izgledu i u dobrom stanju.

Stari grad u Banskom je jedinstven sa svojim kućama iz doba bugarske renesanse, koje se po svom načinu gradnje, rasporedu prostorija i povezanosti između njih razlikuju od svih drugih kuća u zemlji iz tog doba. Stari grad „priča” priču ispunjenu uzbuđenjem, o zabrinjavajućem vremenu i dramatičnim događajima.

Pešački turizam u Banskom | Lucky Bansko SPA & Relax

Region Banskog uvek je bio bogat, ali tokom perioda bugarske renesanse započinje buran ekonomski porast. Uz tradicionalnu zemljoradnju i stočarstvo, stanovništvo se počelo baviti i mnoštvom zanata. Počinje oživljena trgovina u svim pravcima – i prema Egejskom moru, i prema Zapadnoj Evropi. Stanovnici Banskog su izvozili pretežno drveni materijal, kožu, proizvode od gvožđa i drveta, a mnogi otvaraju i predstavništva u inostranstvu i njihov biznis počinje da raste. Najupečatljiviji primer za to su braća iz porodice Germanovi. Oni su postali bankari i počeli davati pozajmice čak i državi.

Ovaj napredak, naravno, utiče i na poboljšani život u Banskom. Međutim, istovremeno tu je i ropstvo i nesigurnost za Bugare, turske vlasti ih izoluju, ucenjuju, uznemiravaju. Tako na primer, Lazar German, gradonačelnik Banskog, bio je mučen do smrti zbog događaja u vezi sa gradnjom hrama „Sveta Trojica”. Crkva je ipak završena i osvećena tokom 1837. godine.

Osim uznemiravanja od strane vlasti, harale su mnoge krdžalijske bande, ali pošto su napadale „raju” vlasti nisu pokušavale da ih spreče i progone. Najmnogobrojnija je bila grupa Šabana Gege, koja je čak ulazila u grad i krala. Tokom 1810. godine, vojvoda Terzi Nikola sa svojom četom je napao ljude Šabana Gege za vreme jednog od njihovih napada, i sve ih pobio. Tako je oslobodio hrišćane od velikog ugnjetavanja, a ime mu je ostalo u istoriji – u Banskom danas postoji ulica koja nosi njegovo ime.

Stari grad u Banskom – vodeći centar tokom doba preporoda za ceo region

Stari grad u Banskom tokom perioda bugarskog narodnog preporoda bio je najrazvijenije i društveno najuređenije naseljeno mesto u celom regionu. Ovde je „procvetalo” mnogo zanata i vođena je živahna trgovina; u bližoj okolini radile su vodenice, pilane, radionice za štavljenje kože, vodenice za tekstil i dr. Tada je Bansko već definitivno bilo naselje gradskog tipa sa trgovačkim vezama u celoj Evropi, čak do Engleske, iako su transportne veze za ljude i robu bile spore.

Renesansena slika Banskog | Lucky Bansko SPA & Relax

Inače, Bansko naravno ima dosta stariju istoriju. Ime sela Bansko se sreće u pismenom dokumentu iz 1576. godine – registru odgajivača ovaca. Smatra se da je osnovano mnogo pre toga, spajanjem različitih naselja u kojima je do 18. veka glavno zanimanje bilo stočarstvo.

Bansko postaje opština oko 1850. godine. Međutim, društvena organizacija ovde je bila na vrlo dobrom nivou još pre toga. Snažan oblik samouprave je bio javni savet iz 1833. godine, koji je formiran povodom izgradnje crkve „Sveta Trojica”. On uspeva da organizuje i uloži u izgradnju crkve donacije 270 porodica, kao i individualne donacije, od strane 1081 osobe. Organizovao je ogromne po svojoj veličini radove, kao i raspodelu dobrovoljnog rada koji su pružili stanovnici Banskog – na izgradnji crkve radilo je istovremeno po 350 osoba.

Tokom 1835. godine, ovde dolazi sekularno obrazovanje, u kojem je glavnu ulogu odigrao crkveni odbor, koji kupuje kuću za učitelje, koji da dođu i da predaju po modelu gabrovske sekularne škole, koja je bila prva u zemlji.

Rukovodstvo Banske opštine preuzimaju najuticajniji trgovci i zanatlije, koji nastavljaju rad na razvoju grada. Tokom 1850. godine, organizuje se izgradnja zvonika na crkvi Sveta Trojica, tokom 1857. gradi se nova škola, a tokom 1866. godine, postavlja se gradski sat na zvonik crkve, itd.

Tokom 1912. godine,  Banska opština je uključena u teritoriju Bugarske.

Stari grad u Banskom je uvek jedna od turističkih lokacija

U Banskom, Stari grad je među znamenitostima, koje najviše privlače turiste. Tokom renesanse, arhitektura je fenomen u Bugarskoj – specifična je samo za ovaj region. Zbog nesigurnih godina tokom doba bugarskog narodnog preporoda, stanovnici Banskog su gradili kuće ne samo u smislu udobnosti za porodicu, već i za zaštitu i bezbednost iste.

Stara autentična kuća u Banskom | Lucky Bansko SPA & Relax

Stari grad u Banskom je očuvao kuće sa bogatom dekoracijom – oslikavanje i rezbarija, koja je takođe specifična. Ona je u skladus a kanonima banske škole i govori o estetskom ukusu stanovnika Banskoj i njihovoj težnji ka lepom. Ove dekoracije, pretvorile su neke od kuća u umetnička dela.

Кuće su tipa utvrđanja (tvrđave), sa vrlo interesantnim unutrašnjim rasporedom. U potpunosti su izgrađene od kamena, sa vrlo debelim zidovima i čvrstim okovanim vratima, imaju uređena skloništa, koja mogu da služe za odbranu. Takođe, imaju nekoliko ulaza i izlaza, veze između prostorija su složeno ukrštene – jasne za domaćine, ali zbunjujuće za spoljašnje ljude.

Obično postoje i tajni hodnici. Prozori su mali, ojačani, sa otvorima za oružje. Prizemni sprat je za privredne i radne prostorije – obori, radionice, magacini, tamo se mesio hleb za velike porodice, čuvala voda, itd.

Živelo se na drugom spratu. Tamo su se nalazile dnevna soba, gostinjska soba, soba za žene u kojima da predu, pletu, šiju i dr.

Debeli zidovi su korišćeni da se u njih ugrađuju ormari i police – za odeću i posuđe. Gostinjska soba je bila opremljena najlepšim nameštajem, ali se nije koristila od strane porodice već samo od strane posetilaca. U unutrašnjem delu – sa strane koja gleda prema dvorištu, ima veliki čardak, koji je opasivao ceo sprat. Ovde postoji i nešto drugo, specifično samo za Bansku kuću – takozvana „koliba”. Ona predstavlja naklonjenu terasu, koja ostvaruje vezu sa privrednim prostorijama. Dvorišni prostor je zaštićen kamenim ogradama sa čvrstim kapijama.

Amblemi Starog grada u Banskom

U Starom gradu u Banskom može da se vidi mnoštvo amblema. Ulice, složeno prepletene i raskrsnice su ocrtale grupe kuća. Među njima su „Džidževite kuće, „Zlatevite kuće”, „Kojuve kuće”, „Stefanove kuće къщи, serija kuća, prema kojima se kreće pravcem pet ulica koje polaze od raskrsnice „Gečkova raskrsnica. Mnogo interesantna je i arhitektonska celina oko crkve „Sveta Trojica” – jedinstvena crkva, koja je ušla u istoriju Bugarske i Balkana.

Sve zgrade u Starom gradu Banskom imaju jedinstvenu arhitekturu i dekoracije, a među njima su i remek-dela renesansne umetnosti – Hadžiruskovata kuća, Šarena, Veljanova.

Najlepša kuća u Banskom | Lucky Bansko SPA & Relax

Najpopularnija je Veljanova kuća. Ona je pretvorena u muzej i objavljena za nacionalni spomenik kulture. Osim što je tipična za gradnju vrste „tvrđava”, Veljanova kuća pokazuje posetiocima i način života stanovnika Banskog tokom perioda bugarske renesanse – nameštaj, raspored, pribore i uređaje za svakodnevnu upotrebu i za sezonski rad porodice. Dekoracija u vidu fresaka i rezbarije je jedinstvena za umetnost u Bugarskoj.

Veljanova kuća je građena tokom 18. veka. Crkveni odbor je poklonio majstoru Veljanu Ognevom – zografu, rezbaru i dekorateru, koji je oslikao ikonostas i naos crkve „Sveta Trojica”. Originalni umetnik, predstavnik Banske škole, pravio je dekoraciju na dosta kuća u Starom gradu u Banskom. Negde potpuniju – zid ili soba, negde delimičniju – police, verande, itd. Prema pismenim dokazima, radio je u oblasti Soluna, kao i u samom gradu Solunu. Bio je talentovan i tražen umetnik i rezbar.

U njegovoj sopstvenoj kući – koja mu je poklonjena od strane crkvenog odbora, on u punom svetlu pokazuje svoje umeće u dekorisanju. Vedra dekoracija je u snažnom kontrastu sa strogim arhitektonskim dizajnom tipa „tvrđava”. Veljan Ognev je izrezbario plafone, verandu i dekorisao i fasadu. Takođe je oslikao i kuću iznutra – dnevnu sobu, „Plavu sobu, gostinjsku sobu. Uključuje geometrijske motive, biljne kompozicije, ptice, grančice, pejzaže iz svakodnevnog života stanovnika Banskog, zalive, crkve, tvrđave.

 

Perla Starog grada u Banskom

Stari grad u Banskom poseduje jednu perlu, svetskih razmera – i u pogledu arhitekture, i u pogledu umetnosti, i kao simbol hrišćanstva. U periodu od 1833. do 1835. godine, tokom turskog ropstva, daleko od slobode, stanovnici Banskog su sagradili crkvu, koja je bila najveća na celom Balkanu. Crkva je zvanje najveće crkve zadržala sve dok nije sagrađena crkva „Aleksandar Nevski.

U pitanju je crkva „Sveta Trojica. Crkva iznenađuje već na ulazu – pored krsta ima… uklesan u granit, polumesec. Ova iznenađujuća kombinacija u stvari je bila vrsta sigurnosti stanovnika Banskog, koja je spasila crkvu od rušenja.

Slike hram Sveta Trojica | Lucky Bansko SPA & Relax

Rukovodioci izgradnje, majstori, a verovatno i celokupno stanovništvo, znali su da grade hram daleko većih dimenzija od dozvoljenih, i da će vlasti to pre ili kasnije primetiti. Tako je i bilo – zbog velikih dimenzija crkve, vlasti su naredile rušenje i poslale i ljude koji da je sruše. Međutim, kada su videli polumesec, a age su se čak i poklonile, niko nije smeo da digne ruku na hram i niko više nikada nije ni pomislio na rušenje.

Spoljašnji izgled crkve „Sveta Trojica” ne ukazuje na njenu veličinu. Tada Turci nisu dozvoljavali hrišćanima da grade hramove u visinu, zbog čega su ih često ukopavali u zemlju. Stvarne dimenzije ove trobrode bazilike su: 20 m – visina od poda do svoda, 44 m – dužina i 22 m – širina. Za gradnju je korišćen kamen i jela.

Hram ima troje masivnih vrata, mnogobrojne prozore, visoke, sa svodovima. Oltar, freske, ikone, presto, … napravljeni su od strane majstora Banske i Debarske škole, koje su jedinstvene za Bugarsku.

Crkva je osvećena tokom 1837. godine. Tokom 1850. godine je sagrađen i zvonik visine 30 metara. U kulu zvonika su postavljena 4 zvona. Desetak godina kasnije, na kulu je postavljen gradski sat. Danas, crkva i zvonik, zajedno sa ogradom, predstavljaju bugarski spomenik kulture, u oblasti arhitekture i građevinarstva.