Apart-hotel Lucky Bansko

Meni

Dolazak
Odlazak
2 noci
2 Odrasli · 0 Deca 2 noci

2 noci

2 noci

Istorija Banskog – prve informacije, Renesansa, samouprava i poznate ličnosti

Prve pismene informacije o Banskom

Bogata istorija Banskog ostavila je mnogobrojne informacije – istorijske, arhitektonske, umetničke, duhovne. Prva pismena informacija o Banskom kao zasebnom naselju datira iz 1576. godine.
To su podaci iz turskog registra uzgajivača ovaca. Iz njega postaje jasno da je naselje u ono vreme već bilo formirano i uređeno, tako da Bansko datira još od ranijih godina.

Stara slika grada Banskog Lucki Bansko SPA & Relak

U specijalizovanim istorijskim proučavanjima ovog područja, organizovanim od strane Bugarske akademije nauka, navodi se da je u Razloškoj kotlini između 1570. i 1660. godine Bansko bilo među najvećim naseljima. Bilo je sastavljeno od tri susedstva i oko 400 kuća. Podaci su iz arhive Tatar-Pazardžiške kaze, i pokazuju da je Bansko bilo bogato naselje. Bilo je porodica koje su odgledale po 4000 ovaca, od kojih su po 400 odvajali za turski danak, nazivan „desetina”.

Istovremeno, na ovom području je bilo mnogo razbojnika – velikim grupama pljačkali su robu lokalnog stanovništva. Ovo definitivno stvara otpor – ljudi su želeli da zaštite svoju imovinu. U regionu su i danas vrlo popularne priče o vojvodi Terzi Nikola, koji pripada „hajduškoj” istoriji Banskog, i po čijem je imenu nazvana jedna ulica u Banskom.

Ukratko, priče govore o tome, kako je sa svojom družinom ubio Čoban Gegine razbojnike (oko sto ljudi), koji su baš tada slavili još jednu veliku pljačku bogatih porodica iz Banskog. Terzi Nikola im je priredio takvu lekciju, da su napadi razbojnika prestali.

Otpor na ovom području, koji se nastavlja tokom cele istorije Banskog za vreme turskog ropstva, podržava tezu da je Bansko nastalo zasebno naselje tokom 16. veka zbog otpora stanovništva protiv napada i samovolje Osmanlija.

Nove informacije o drevnoj istoriji Banskog

Kada se govori o istoriji Banskog, treba uzeti u obzir i podatke, otkrivene tokom poslednjih godina. To su informacije, otkrivene prilikom arheoloških iskopavanja. One pokazuju da, u stvari treba da se govori o drevnoj istoriji Banskogi ovog područja.

Iskopi drevnih ru?evina u Banskom Lucki Bansko SPA & Relak

Ispostavlja se, da je područje bilo naseljeno još od drevnih vremena i tokom različitih epoha od strane Tračana, Rimljana, Vizantinaca i Slovena. Pronađene su zidine tvrđava, ostaci prostorija, nekropola, kao i dokazi o životu i delatnosti ljudi od pre 4500-5000 godina.

Nove informacije donosi pronađeni tokom 2003. godine Bezimeni grad, koji se nalazi na 4 kilometra od Banskog. Rezultati istraživanja tima Vladimira Barjakova, urednika i arheologa u Muzejskom kompleksu Bansko pokazuju, da je u ovom gradu, bez prekida, postojao život od oko 2000 godina pre nove ere, do 16-17 veka.

Pronađeni novčići dokazuju da je naselje postojalo najmanje do druge trećine 17. veka. Pronađena je i ranohrišćanska bazilika iz kraja 4. i početka 5. veka. Pronađeni nakit pokazuje da je stanovništvo bilo bogato. Tim je naišao i na skelete dimenzija između 1,80 i 2 metra, što je velika visina za ljude iz tog perioda. Ovde se verovatno nalazilo i tračansko pleme Dai, opisano od strane Homera kao izuzetno hrabri vojnici.

Ova naselja su tokom vekova obnavljana i ponovo korišćena. Tako, druga teza glasi da je Bansko nastalo još tokom 9-10. veka na ostacima drevnog naselja.

Ova oblast pripada teritoriji Bugarske tokom prve polovine 9. veka. Podaci o ovdašnjem životu tokom Srednjeg veka do padanja pod tursko ropstvo su oskudni. Stručnjaci se nadaju da će iskopavanja doneti više jasnoće u vezi sa tadašnjim životom na ovom prostoru.

O srednjovekovnoj istoriji Banskog može se reći da su stanovništvo pretežno činili stočari. Istovremeno, oblast Banskog je bilo hrišćansko duhovni i religiozni centar, koji je čuvao i istoriju. Ovde su pronađene i crkve iz kasnog srednjovekovnog perioda – „Sveti Georgi” i „Sveti Ilija”.

Vrlo je interesantna crkva iz 1614. godine koja se nalazi u selu Dobarsko, udaljeno 20 km od Banskog. Freske hrama odražavaju naseljavanje ovog područja od strane oslepljenih vojnika cara Samuila nakon bitke kod Belasice tokom 1014. godine. Tako je istorija na svojevrstan način prikazana i očuvana.

Bugarski narodni preporod (bugarska Renesansa)

Istorija Banskog iz doba Bugarskog narodnog preporoda predstavlja Bansko kao jedan od centara bugarskog preporoda – po pitanju ekonomskog porasta, otvaranja prema spoljašnjem svetu, prosvetiteljstva i po pitanju buđenja narodne svesti i patriotizma.

Tokom ovog perioda, Bansko počinje svoj brz ekonomski razvoj, postaje važan trgovački centar sa mnogim razvijenim zanatima. Počinje nova istorija Banskog. Razvija se trgovina sa gradovima obale Egejskog mora i trgovačke veze sa velikim gradovima u Centralnoj i Zapadnoj Evropi, gde su mnogi stanovnici Banskog otvarali svoje kancelarije, a njihova deca se obrazovala u inostranstvu.

Renesansna kuc?a u Banskom Lucki Bansko SPA & Relak

Ka severnim krajevima Grčke izvozili su se proizvodi od drveta, gvožđa i kože, a uvozili se riba, masline, pamuk i različite vrste kože. Evropa je imala potrebu za sirovinama za svoju proizvodnju i preduzetnici iz Banskog su počeli dostavljanje istih. Kasnije se razvijaju i druge delatnosti. Primer prosperiteta u to vreme su braća Lazar, Mihail i Ivan Germanovi. Oni otvaraju sopstvenu banku i daju zajmove srpskoj kneževini.

Poznate ličnosti iz Banskog

Ekonomski razvoj kod stanovnika Banskog budi samouverenost i samosvesnost Bugara, rasplamsava oganj koji je tokom vekova sačuvao nacionalnu samosvest. Počinje nova faza u duhovnoj istoriji Banskog, koja Bugarskoj daje događaje i ličnosti, koje su ostavili neizbrisiv trag u nacionalnoj istoriji.

Slika Paisii Hilendarski Lucki Bansko SPA & Relak

Ne možemo da ne počnemo sa Pajsijem Hilandarskim (1722-1773). On je napisao „Istoriju slavenobugarsku. Ovo je prelomni trenutak za bugarsku istoriju, sa ogromnim značajem za duhovni rast naroda, koji je do tada bio slomljen svakodnevnom borbom za opstanak. Uzdižući i podsećajući na slavnu istoriju bugarskog naroda, Pajsije ima ključnu ulogu u podizanju nacionalnog samopouzdanja i patriotizma. On je prvi autor, koji je opisao bugarske teritorije – Miziju, Trakiju, Makedoniju i Pomoravlje.

Ovde je rođen i živeo prosvetitelj Neofit Rilski (1793-1881). Izrada udžbenika za zajedničku školu zamišljenu od strane Vasila Aprilova; prvi prevod Novog Zaveta na novobugarski; izdavanje udžbenika i pribora – samo je mali deo njegove opširne delatnosti. On je nazivan „patrijarhom bugarskih učitelja i književnika”. Nije slučajno to što u današnje vreme, Ministarstvo obrazovanja istaknutim učiteljima uručuje nagradu „Neofit Rilski”.

Bansko je dalo i doprinos nacionalnoj verskoj umetnosti – Toma Hadžiikonomov razvija školu slikarstva; Marko Veznjov postaje istaknuti izdavač i prosvetitelj; braća Dimitar i Kostadin Molerovi započeli su folklorna proučavanja i stvaraju metodiku za lokalna istraživanja.

Osim toga, Bansko rejonu Pirin i Bugarskoj daje niz vojvoda i revolucionara u oružanim borbama. Među njima je i duhovnik Galaktion Hilandarac (1830-1894). Hajduk i vojvoda Georgi Kremenlijata (1840-1886) učestvuje u Kresnansko-Razloškom ustanku, a u Nevrokopskoj i Melniškoj oblasti deluje Dimitar Seizov.

Kada se govori o poznatim ličnostima iz Banskog, ne može da se ne spomene i Nikola Vapcarov (1909-1942) – on je jedan od genijalnih bugarskih pesnika, koji je nagrađen i prestižnom Međunarodnom nagradom za mir.

Samouprava

Opšti uspon dovodi i do razvoja samouprave u Banskom, koje je tada još uvek bilo selo. Oko 1850. godine, osnovana je Banska bugarska opština. Međutim, ona ne počinje svoju upravu „od nule”, jer već ima bogato iskustvo u razvijenoj istoriji samouprave u Banskom. Još tokom 1833. godine formiran je opštinski savet seoskih zajednica, na čijem je čelu bio Lazar German, u vezi sa gradnjom i oslikavanjem crkve „Sveta Trojica”. Očigledno je da je ovaj savet funkcionisao dobro u organizovanju lokalnog stanovništva, jer je crkva osvećena već 2 godine kasnije.

Osnivanje op?tine u Banskom Lucki Bansko SPA & Relak

Tokom 1838. godine, u dvorištu crkve je sagrađena crkvena škola, koja tokom 1847. godine postaje novobugarska svetska škola. Banska bugarska opština tokom 1857. godine organizuje izgradnju nove zgrade škole, isporučuju se novine, razvija se školstvo u selu. Na taj način u rukovodstvo opštine ulaze uticajni trgovci i zanatlije. Već 1850. godine – odmah nakon svog osnivanja, Opština gradi zvonik na crkvi „Sveta Trojica”, i na njega 1865. godine postavlja i sat.

Kasnije, tokom 60-tih i 70-tih godina 19. veka, Banska bugarska opština počinje borbu za nezavisnu bugarsku crkvu i razvoj školstva u selu. Takođe je napravila veliki patriotski i socijalni gest – potpomaže postradale porodice nakon poraza u Kresnensko-Razloškom ustanku (1878 – 1879), kada nakon Berlinskog kongresa Kresnensko-Razloška dolina ostaje u okviru Osmanskog carstva.

Učešće u ustanku uzelo je skoro celokupno stanovništvo – Bansko postaje centar ustanovljenog „Razloškog carstva”, koje je trajalo samo sedam dana i bilo je žestoko ugušeno.

Bansko je poznato i po delovanju Unutrašnje makedonsko-jedrenske revolucionarne organizacije (VMRO). Tokom 1896. godine učitelj u Banskom je Goce Delčev, koji pretvara selo u regionalni centar VMRO i cele komitske mreže. 5. septembra 1903. godine u Banskom se održava kongres članova Okružne revolucionarne organizacije. Cilj je diskusija o pripremi Ilindensko-preobraženjskog ustanka.

Po izbijanju Ilindensko-preobraženjskog ustanka (1903. godine) lokalno stanovništvo aktivno učestvuje, i daje žrtve. Među njima su učitelj Radon Todev i njegova četa, koji su ubijeni na Godlevskoj planini. U ustanak se uključilo ukupno 300 stanovnika Banskog u šest četa. Nakon poraza, deo stanovništva beži u slobodnu Bugarsku.

Krajem ХІХ i početkom ХХ veka, Bansko nastavlja da je najveće naselje u Razloškoj kazi. U radu Vasila Kančeva „Makedonija. Etnografija i statistika” pokazuje se da je tokom 1900. godine u Banskom živelo 6500 Bugara, i naglašava se da su bili hrišćani.

Tokom Balkanskog rata 1912. godine, Bansko je imalo 131 dobrovoljca, a opština prikuplja hranu i odeću za vojsku i čete VMRO. Današnja opština Bansko, uz pomoć četi, postaje deo teritorije Bugarske – 5. oktobra 1912. godine. Čete su vodili: Jonko Vapcarov, Pejo Javorov, Hristo Černopeev i Lazar Kolčagov. U administrativni sistem Bugarske Bansko se uključuje sa opštinskom upravom od pet osoba i Asenom Todevim kao prvim gradonačelnikom.

Nakon Prvog svetskog rata osnovno zanimanje u Banskom je zemljoradnja i, konkretnije, tradicionalno stočarstvo. Razvija se i obrada drveta za proizvodnju nameštaja. U njegovo vreme, grad ima 4550 stanovnika.

Danas, ove delatnosti su očuvane, ali 60% stanovništva, što je oko 9000 ljudi, bavi se turizmom u Banskom, koje je sada već međunarodno poznato planinsko odmaralište. Bogata istorija Banskog dala mu je status jedinstvenog naselja od međunarodnog značaja.

U Banskom postoji više od 140 spomenika kulture, očuvano je 200 autentičnih kuća iz doba bugarske Renesanse, 32 arhitektonska spomenika, kapele, muzeji, a grad ima i tri funkcionalne crkve.

Bansko je grad-muzej, gde je staro sačuvano i usklađeno sa modernim. Ovo je jedinstvena mešavina tradicije i savremenog stila, moderne gradnje i vekovnih kuća, očuvana je autentičnost folklora u modernom gradu.

Istorija Banskog – zanimljive činjenice

Tokom turskog ropstva ovde su živeli samo hrišćani, a Turci se nisu naseljavali iako je rejon bio bogat. U Banskom nije postojao ni konak. Prilikom nasilnog poturčivanja u Razloškoj kotlini tokom 17. veka, u Banskom je samo jedna osoba postala muhamedan.

Parna lokomotiva u Banskom Lucki Bansko SPA & Relak

Ovde se nalazi jedina pruga uzanog koloseka u Bugarskoj. To je pruga uzanog koloseka na relaciji Septemvri – Dobrinište. Koristi se obnovljena parna lokomotiva, proizvedena u Poljskoj tokom 1949. godine. Rastojanje između prve i poslednje stanice je 125 km i prelazi se za 5 sati, sa srednjom brzinom od 25 km/h. Osim od strane lokalnog stanovništva, pruga se koristi i kao atrakcija za turiste.