Dolazak
Пт, 18 октомври
Odlazak
Нд, 20 октомври
2 Odrasli · 0 Deca

2 noci

2 noci

Crkve u Banskom i okolini

Hrišćanske crkve u Banskom i okolini izazivaju veliku pažnju turista iz celog sveta. Uz pomoć ovih hramova čovek može „pročitati istoriju” hrišćanstva kod nas, od njegovih najranijih vremena /ovde su pronađene četiri bazilike iz 4. veka/ do današnjih dana.

Moći će da vide snagu vere i bugarskog duha, tvorevine samoukih talenata i mnoge lepote.

Neke od hrišćanskih crkvi u Banskom su jedinstvene, kao na primer – crkva „Sveta Trojica”. Ovo je bila najveća crkva na Balkanu, dok nije sagrađena crkva „Aleksandar Nevski”. Osim toga, povezana je sa dramatičnim događajima i tragičnim sudbinama, u ime vere.

Crkva u selu Dobarsko je jedinstvena u svetu po freskama i načinu gradnje; crkva „Uspenje Bogorodičino” je jedinstvena po svom ikonostasu. Tako, hrišćanske crkve u Banskom i okolini predstavljaju uzbudljivo putovanje kroz vekove.

Bansko – vekovno ognjište bugarstva i hrišćanstva

Bugarstvo i hrišćanstvo imaju duboke korene u Banskom i uvek su bili nepokorivi, tokom vekova.

Stara slika grada Bansko | Lucky Bansko SPA & Relax

Čak i tokom dugog turskog ropstva, ovdašnje stanovništvo je imalo malo drugačiji status samostalnosti, iako ne toliko izražene. Na primer, u Banskom nikada nije postojao konak, iako je naselje – i po broju stanovnika i po organizovanom socijalnom životu i ekonomskom razvoju, još u dalekoj prošlosti imalo ulogu administrativnog centra.

Može da se spomene još jedna činjenica. Bansko se nalazi u podnožju planine Pirin i ovo područje je povoljno za razvoj tada osnovnih zanimanja – zemljoradnje i stočarstva. Postojali su različiti zanati i mogućnost trgovine sa gradovima obale Egejskog mora. Na ovom području nije došlo do masovnog naseljavanja Turaka.

Svi istorijski dokazi ukazuju na bugarsko stanovništvo. Američki misionari, koji su posetili Bansko tokom 1867. godine, govore o bugarskom stanovništvu između „4 – 5 hiljada”. U Etnografiji, izdatoj tokom 1878. godine u Konstantinopolju, stanovništvo Banskog je kategorično bilo bugarsko.

Ovo je kasnije potvrđeno i u etnografsko-statističkom radu Vasila Kančeva – on je dodao da je stanovništvo Banskog tokom 1900. godine brojalo 6500 Bugara, koji su ispovedali hrišćanstvo.

Na osnovu toga, takođe se može spomenuti da, kada je u Pirinskom kraju tokom 17. veka počelo nasilno poturčivanje, tursku veru u Banskom je prihvatila samo jedna osoba.

Ovo očuvanje bugarske svesti u oblasti naravno čini Bansko jednim od vodećih centara Bugarskog narodnog preporoda, i u tom pogledu grad je iznedrio nekoliko istaknutih ličnosti. To su Pajsije Hilandarski, čija „Istorija slavenobugarska” je prelomna tačka preporoda, njegova braća Lavrentije i hadži Valčo, Neofit Rilski, ikonopisac Toma Hadžiikonomov, Galaktion Hilandarac, mnogi trgovci, hajduci i revolucioneri.

Hrišćanstvo u Banskom – još od apostolskih vremena

Hrišćanska vera u Banskom i okolini se proširila još u prvim vekovima nove ere, i to u tolikoj meri, da su krajem 4. veka već postojale sagrađene hrišćanske crkve u Banskom. Ostaci dve takve ranohrišćanske bazilike pronađeni su na 4 kilometra od Banskog, na lokalitetu Sveti Nikola.

Ikona apostola Pavla | Lucky Bansko SPA & Relax

U neposrednoj blizini grada pronađene su i druge dve slične hrišćanske crkve iz istog vremena. Jedna se nalazi na lokalitetu Šipotsko – na 2 kilometra od Banskog. Druga ranohrišćanska bazilika, otkrivena od strane stručnjaka, nalazi se na lokalitetu Sveti Ivan, na udaljenosti oko jednog kilometra od Banskog.

Kako se primećuje, već tokom 4. veka nove ere postojala je intenzivna gradnja crkava u Banskom. Hrišćanska-religiozna gradnja govori, da se hrišćanstvo na ovim prostorima pojavilo još pre toga. Ova činjenica nije učuđujuća, jer se po obližnjim zemljama hrišćanstvo pojavilo još u vremenima, koja se u istoriji nazivaju „apostolska vremena”.

U svom proučavanju, profesor Georgi Bakalov i Totju Koev citiraju knjigu Dela apostolska, prema kojoj apostol Pavle propoveda hrišćanstvo u Solunu, a pre toga u Egejskoj Trakiji. Njegovi tamošnji učenici postižu široko rasprostranjivanje njegovog slova, vera postaje sve jača, vodi se aktivan religiozni život i grade se hramovi.

Na istorijskom planu, rastojanje od ovih teritorija do oblasti Banskog je zanemarljivo. Štaviše, hrišćanstvo se brzo širilo. Pokazatelj njegovog uticaja je, to što se Besi – jedno od najsurovijih tračanskih plemena, nisu protivili propovedima, i čak je i Biblija prevedena na jezik ovog plemena.

Interesantna istorija ranohrišćanskih crkava u Banskom

Od ranohrišćanskih crkava u Banskom za sada je najbolje proučena bazilika u gornjem delu brda na lokalitetu Sveti Nikola. Prilikom arheoloških iskopavanja, tamo je pronađena još jedna crkva, takođe iz 4-5. veka nove ere, ali nažalost, veliki deo njenih temelja nije očuvan.

Iskopine srednjovekovnog hrama | Lucky Bansko SPA & Relax

Crkva u gornjem delu je pronađena sasvim slučajno – tokom 2003. godine, prilikom čišćenja terena za obnovu kapele. Tada se nailazi na temelje crkve. Nakon započetih iskopavanja, postaje još interesantnije – arheolozi nailaze na veliku tračansku grad-tvrđavu, u kojoj pronalaze i drugu baziliku.

Na donjim slojevima, nailaze na dokaze o ljudskoj delatnosti od pre 4500  5000 godina. Tako su dve ranohrišćanske crkve u Banskom postale deo velikog arheološkog kompleksa, koji danas privlači mnoge turiste.

Crkva u gornjem delu brda bila je jednobrodna i jednoapsidna. Prostor za liturgije je izdužen kao kod ranovizantijskih crkava, u smeru istok-zapad. Konstrukcija je izrađena od lomljenog kamenja, povezanog malterom. Hram je tokom Srednjeg veka bio proširivan, kada je korišćeno rečno okruglo kamenje. Danas, na temeljima ove crkve stoji kapela „Sveti Nikola”.

Druge dve ranohrišćanske crkve u Banskom – na lokalitetima Šipotsko i Sveti Ivan, takođe imaju interesantnu istoriju. Crkva u Šipotskom je najverovatnije bila srušena tokom 6. veka, od strane Slovena, ali je obnovljena nakon 12. veka. Nakon toga, ponovo je usledilo rušenje – ovog puta od strane Turaka. Sama bazilika je bila sagrađena na temeljima tračanske građevine.

Na lokalitetu Sveti Ivan, osim ranohrišćanske crkve, pronađena je i drevna radionica za proizvodnju građevinske keramike, kao i tračansko svetilište iz 5. veka pre nove ere.

Crkva u selu Dobarsko – jedinstvena u svakom pogledu

Crkva u selu Dobarsko nije slučajno uključena u spisak svetske baštine organizacije UNESCO – ona je jedinstvena u svakom pogledu. Prvo, može da se krene od gradnje – ona je sagrađenapočetkom 17. veka – tokom 1614. godine, i o ono davno vreme, majstori su učinili čudo – crkva je prirodni „klima uređaj”.

Slike crkve u Dobarskom Iskopine srednjovekovnog hrama | Lucky Bansko SPA & Relax

I leti, i zimi, temperatura se održava u amplitudama, koje su očuvale freske. Bez klima uređaja i bez bilo kakve vrste restauracije, ove freske su 4 veka sačuvale svoje autentične i jarke boje, uprkos i činjenici da je hram tokom 19. veka, od strane Turaka, bio pretvoren u kupatilo.

Gradnja je jedinstvena i prema nečemu drugom. Tada je bilo prihvaćeno, prostor hrama da bude jednobrodni, ali ovde je napravljenasložena i bogato ukrašena trobrodna bazilika. Verovatno kao kompenzacija za nizak spoljašnji izgled – tokom turskog ropstva hrišćani su bili obavezani da ukopavaju hramove u zemlju, kako se ne bi mogli videti visoki hrišćanski simboli.

Freske su jedinstvene i prema svojoj tematici. Pri normi od 4 do 5 likova svetaca u hramu, ovde je oslikano 30, dok je akcenat na svecima vojnicima. U stvari, cela crkva je oslikana iznutra – više od 460 likova na površini od 160 m².

Primećuje se da postoji mnogo likova žena – 30 svetica, a oslikani su i katolički sveci. Ovo ne može da se vidi na nekom drugom mestu.

Međutim, divljenje posetilaca ne prestaje ovde. U crkvi se nalaze freske – Preobraženje Gospodnje, na kojoj se Isus nalazi u geometrijskoj figuri koja neodoljivo podseća na raketu koja izleće, a ispod njese vide atmosfera i stratosfera.

Freska „Božje vaskrsenje” predstavlja Isusa na sličan način, kao astronauta – on oživljava mrtve u paklu, a na površinu izlazi u kapsuli, koja je slična današnjim kapsulama za povratak astronauta na Zemlju.

Tako, crkva u selu Dobarsko, koje se nalazi na oko 20 km od Banskog, izaziva snažan turistički interes, i prave se posebne ekskurzije za posetu ovoj crkvi. Na primer, apart-hotel Lucky Bansko ***** nezaobilazno je uključuje u turističku ponudu za svoje goste.

Crkva „Sveta Trojica” u Banskom – snaga bugarskog duha

Među pravoslavnim crkvama u Banskom i okolini posebno je interesantna crkva „Sveta Trojica”, koja se nalazi u centru grada. Ona oduševljava ne samo svojom veličinom – parter i balkoni na dva sprata, već i svojom istorijom, koja je pokazatelj snage bugarskog duha i vere.

Slike hram Sveta Trojica | Lucky Bansko SPA & Relax

Hram je sagrađen između 1833. i 1835. godine, uz pomoć donacija 270 porodica, kao i mnogih individualnih donatora – 1081 osoba. Zemljište na kojem je sagrađena crkva je takođe poklonjeno, od strane tadašnjeg gradonačelnika Lazara Germana, inicijatora i organizatora gradnje. Toma Hadžibena – rođak Neofita Rilskog, poklonio je mesto pred svojom kućom.

Crkva je delo lokalnih majstora – gradnja, dekoracija, ikonostas, zvona. Nešto kasnije sagrađeni, zvonik visine 30 metara i sat na istom, takođe su napravljeni od strane majstora iz Banskog. Onaj konije imao mogućnost da donira izgradnju crkve, pomagao je radom – do 350 osoba se uključilo u izgradnju crkve.

U vezi sa dobijanjem dozvole za gradnju, postoje interesantni ali i tragični trenuci. Pregovore sa Turcima je vodio Lazar German, ali su pregovori teško napredovali. Kako bi ubrzao stvari, on je zakopao jedn krst i ikonu u zemlju na mestu predviđenom za gradnju, i rekao jednoj babi da „sanja” šta će se tamo pronaći. Kasnije, u prisustvu članova turske vlasti, mesto je raskopano i pronađen je „znak”.

Došlo je i do davanja poklona i potkupljivanja turskih vlastodržaca i zbog toga što su stanovnici Banskog počeli graditi crkvu većih dimenzija od dozvoljenih.

Kada je novac sasvim potrošen, Lazar German je pozajmio 300 000 groša od bega sa kojim je trgovao. Međutim, provera zbog čega je crkva toliko velika i odakle toliki novac, bacila je Lazara Germana u tamnicu. Nije izdržao mučenje, rekao je za pozajmicu, zbog čega je beg pao u nemilost.

Crkva je trebalo da bude srušena, ali je Lazar German predvidljivo naredio da se pored krsta na ulazu u hram izdubi i turski grb sa polumesecom i zvezdom. Ovo je sprečilo rušenje crkve i crkva je bila završena, ali u tamnici Lazar German nije doživeo osvećenje.