Dolazak
Odlazak
2 noci
2 Odrasli · 0 Deca 2 noci

2 noci

2 noci

Arheološki objekti u Banskom

Sitan Kale i Sveti Nikola zapanjuju i turiste, i arheologe

Oblast Banskog – u podnožju planine Pirin, naseljavana je još od drevnih vremena. Ovde su ljudi pronalazili dobre uslove i sredstva za život – lov, ribolov, zemljoradnja, odgledanje životinja. Postoji i mnogo mineralnih izvora, koji su bili dobro razvijeni još od rimskog doba. Ovo objašnjava mnoga arheološka otkrića u oblasti Banskog iz različitih epoha – sela, hramove, tvrđave, crkve.

Sitan Kale u Banskom| Lucky Bansko SPA & Relax

Prilikom istraživanja terena pronalažena su oruđa za rad, predmeti za domaćinstvo, ukrasi, novac, oružja, atributi administrativnog upravljanja iz dalekih vremena. Postoji više od 100 arheoloških objekata u Banskom, koji mogu da budu posećeni.

Međutim, dva od njih zapanjuju ne samo turiste, već i arheologe. Jedan je, lokalitet Sveti Nikola u Banskom, a drugi je Bansko kale /Sitan kale/.

Na lokalitetu Sveti Nikola u Banskom vekovi su „naslojili” epohe od oko 2000. godine pre nove ere, do 17-18 veka nove ere. Tamo je otkrivena velika tračanska tvrđava, ali iz nižih slojeva izlaze podaci o ljudskoj delatnosti i pre Tračana. U novijim slojevima, iznad tračanske tvrđave pronađene su ranohrišćanske crkve, kao i srednjovekovne građevine.

Sitan Kale je takođe tvrđava, ali vizantijska. Ona je imala stratešku ulogu – kao zaštita Razloške doline i kao obezbeđenje na putu preko planine Pirin do tvrđava sa druge strane planine – Sandanski, Melnik. Odatle je i veza sa Nikopolis ad Nestum, Blagoevgradom i selom Jundola.

Pristup turistima na obe lokacije je posebno olakšan. Sveti Nikola se nalazi na oko 4 kilometra od Banskog, i do ovog lokaliteta čak postoji izgrađena i biciklistička staza. Sitan Kale se nalazi na oko 5 kilometara i ima uređenu stazu sa ogradom, kao i korigovane stepenicama neravnine i mesta za odmor.

Sveti Nikola u Banskom – misterija Bezimenog grada

Tračanski grad-tvrđava, koji je otkriven na lokalitetu Sveti Nikola u Banskom, nazvan je od strane arheologa Bezimeni grad. Zašto? Zbog toga što, sasvim iznenađujuće, uprkos njegovom velikom značaju, uprkos njegovoj veličini i razvijenosti, i tome što je na ovom mestu više od 20 vekova postojao aktivan život, o njemu nema nikakvih ranijih informacija, ni pisanih, ni u legendama ili pesmama. Jednostavno, u jednom trenutku, tokom 2003. godine na ovom mestu slučajno se „pokazuju” zidine tvrđave i počinju istraživanja terena i u početku niko nije ni pretpostavljao šta se tu nalazi.

Arheološke znamenitosti u Banskom | Lucky Bansko

Na ove stare zidine nailaze dobrovoljci, koji su čistili teren radi restauracije istoimene kapele – „Sveti Nikola. Kasnija iskopavanja, otkrila su neverovatne stvari. Ispostavilo se da su se na ovom mestu nalazile dve ranohrišćanske crkve, jedna od kojih je proširena tokom Srednjeg veka, srednjovekovna carinarnica, tračanska tvrđava, tragovi predaka Tračana.

Tračanska tvrđava predstavlja veliki i dobro utvrđen grad sa površinom većom od 250 ari, i unutrašnji grad površine oko 50-60 ari. Tvrđava se nalazi na stenovitom uzvišenju, koje je sa tri vertikalno „odsečene” strane, a vertikalni zidovi su visine oko sto metara. Širina zidova tvrđave na dostupnijem, južnom delu, iznosi dva metra.

Lokacija je takva, da se odavde vidi Razloška dolina iz daleka, kao i pristupi istoj – iz pravca obale Egejskog mora preko Momine klisure, iz Trakijske nizije preko sela Jundola i iz doline reke Strume preko Predela.

Bilo je nemoguće da stanovnici grada-tvrđave budu iznenađeni od strane mnogobrojnih neprijatelja. Sama tvrđava je bila skoro neosvojiva. Međutim, ipak postoji mogućnost da je bila osvojena. Postoji sloj debljine oko pola metra, koji jasno pokazuje, da je ovde goreo ogroman požar – kao katastrofa. Koji deo grada-tvrđave je zahvatio, još uvek ne može da se kaže, jer su istraženi tereni još uvek mali po svojoj površini. Postoji mogućnost da je tvrđava bila zapaljena prilikom neprijateljskog napada. Međutim, nakon tog eventualnog napada, život na ovom mestu se nastavio, i iz pronađenih u kasnijim slojevima predmeta, ukrasa i novca, primećuje se aktivna ljudska aktivnost.

Od plemena Dai do novca iz Venecije

Među pronalascima iz tračanskog perioda na lokalitetu Sveti Nikola u Banskom su grobovi, u kojima se nalaze skeleti izuzetno neuobičajenih dimenzija za tadašnje vreme. Oni su bili ljudi visine oko dva metra – bukvalno giganti, u poređenju sa normalnom visinom ljudi tadašnjeg vremena. Ovo upućuje naučnike na tračane iz plemena Dai – vrlo borbeno pleme, uvek traženo od strane grčkih gradova-država, koje su često međusobno ratovale. Pleme je izgleda bilo vrlo poznato, jer se spominje čak i u Homerovoj „Ilijadi.

Banski put ka Sitan Kale | Lucky Bansko SPA & Relax

Na terenu je pronađeno i mnogo novčića – više od 200, koji datiraju iz različitih perioda, počev od 3. veka, pa sve do 17. veka. Novčići su iz različitih država – ima recimo, iz Venecije, kao i bugarskih, što govori o tome da se ovde odvijala trgovina tokom svih ovih godina. Otkriveni su i razni skupi ukrasi – nakit, prstenje, fibule, itd., što govori o tome da je ovdašnje stanovništvo bilo bogato. Gradile su se masivne zgrade – debljine zidova više od 60 cm, sa magacinima za pšenicu i vino – čuvali su se u posebnim glinenim sudovima.

O ulozi grada tokom Srednjeg veka govori jedno vrlo vredno otkriće – dva olovna pečata, koja datiraju iz perioda 9.-11. veka. Jedan je, pečat vizantijskog ministra finansija. Istraživanja u ovom pravcu ukazuju na to, da je grad tokom njegovog vremena, osim propusnog punkta, bio i carina.

U okviru Bezimenog grada otkrivene su i dve ranohrišćanske crkve iz perioda oko 4.-5. veka. Određene su prema arhitektonskim karakteristikama i načinu gradnje. Jedna crkva je bolje očuvana, i ista je bila proširivana tokom Srednjeg veka, što postaje jasno prema načinu gradnje – prvo tesanim kamenjem sa malterom, a kasnije je korišćeno okruglo rečno kamenje. Crkva je proširivana sa obe strane. U blizini nekadašnjeg unutrašnjeg grada, otkrivena je i druga ranohrišćanska crkva. Kod nje je došlo do klizanja zemljišta i dela zgrade, tako da temelji nisu očuvani u potpunosti.

 

Kako legenda povezuje Sitan Kale, vrh Todorka i jezera Todorine oči

Za razliku od tvrđave na lokalitetu Sveti Nikola u Banskom, o tvrđavi Sitan Kale postoje legende. Najpopularnija od njih povezuje tvrđavu sa time, kako su data imena vrhu Todorka i jezerima Todorine oči.

Put do Sitan Kale | Lucky Bansko SPA & Relax

Kada su se turski osvajači približili Banskoj oblasti, lokalno stanovništvo je sakupilo mnogo hrane, popelo se na Sitan Kale, sprovelo vodovod, podiglo zidine i spremilo se za dugu odbranu. Turci su došli, počeli napade – ali, neuspešno. Tada su se poslužili lukavstvom. Počeli su obilno da hrane jednog magarca, ali mu nisu davali da pije vode već su ga pustili da šeta oko tvrđave. Tako, magarac je pronašao mesto na kojem je vodovod najplići i raskopalo ga. Zaustavljanjem vode, tvrđava je bila osuđena na propast. Ona je osvojena, a njeni stanovnici su bili ubijeni.

Poslednje zaštitnike je vodila Todorka – ćerka lokalnog vladara. Prilikom napada na tvrđavu ona je uzjahala konja, i bežeći od Turaka, popela se na visoki vrh iznad Banskog. Kako ne bi bila uhvaćena, bacila se u provaliju. Tako je lokalno stanovništvo nazvalo ovaj vrh po njenom imenu – vrh Todorka, a zbog njenih suza koje je isplakala, obližnja dva jezera nazvali su Todorine oči… Danas, vrh Todorka je svetski poznat po pistama ski kompleksa u Banskom, a jezera Todorine oči su najčešća turistička destinacija na planini Pirin.

Međutim, mora se reći da tvrđava Sitan Kale nije sagrađena u cilju otpora turskim osvajačima. Otkrića prilikom arheoloških iskopavanja pokazuju, da ona ima dosta stariju istoriju – još od ranovizantijskog perioda. Prema pronađenim temeljima i dograđivanjima, načinu gradnje i dr., postaje jasno da su je sagradili Vizantinci i koristili je prvo od 4. do 6. veka. Tada je bila opljačkana i spaljena – verovatno prilikom najezde Slovena i drugih plemena, npr. Huna. Oko 7. veka Vizantinci su je obnovili, ali oko 12. veka je ponovo spaljena. Pronađena strela iz samostrela, ukazuje na to da je tvrđava bila napadnuta od strane Krstaša. Do 17.-18. veka bila je naseljena lokalnim stanovništvom, pre bi se moglo reći kao selo.

Sitan Kale – strateška tvrđava

Kao i utvrđenje na lokalitetu Sveti Nikola u Banskom, Sitan Kale je bila strateška tvrđava. Jedna od osnovnih uloga tvrđave Sitan Kale je bila da zaštiti važan put, sagrađen još tokom rimskog vremena, koji povezuje Zlatiško polje sa Trakijom. Preciznije, ovo je veza između severnog i južnog dela planine Pirin, prolaz kroz planinu imeđu dolina dve važne reke za ovu oblast – Mesta i Struma, koje su bile važne za ljudski život i delatnost.

Staza kroz šumu u Banskom | Lucky Bansko SPA & Relax

U vizantijskim hronikama, Sitan Kale je opisana kao važan grad sa mnogoljudnom vojskom. Ovo se potvrđuje i otkrivenim prilikom iskopavanja temeljima zgrada različite primene. Osim oružja, arheolozi su pronašli i keramičko posuđe, novčiće, ključ jedne od stražarskih kula.

Utvrđeni deo je površine oko 80 ari, otkrivene su zidine tvrđave, stražarske kule, unutrašnje građevine od kamena, drobljene opeke i maltera. Iskopavanja su već pokazala citadelu, u različitim delovima tvrđave su pronađene dve kule okruglog oblika i jedna mnogougaona kula. Postojao je i dubok zaštitni rov. Međutim, za razliku od tvrđave na lokalitetu Sveti Nikola u Banskom, gde je debljina zidova 2 metra, ovde je do 1,30 metara.

Vizantinci nisu slučajno izabrali mesto na kojem da sagrade Sitan Kale. Brdo je sa strmim padinama, koje su same po sebi prirodna zaštita, a mesto se nalazi i u blizini celogodišnje tekuće vode.

Danas, otkriveni delovi tvrđave su dobro očuvani i posetioci mogu da je vide kao muzej. Objekat se nalazi na oko 5 kilometara od Banskog, a pristup je olakšan uređenom stazom sa ogradom.

Svi arheološki pronalasci se mogu videti u Banskom, jer se iskopavanja finansiraju od strane Opštine, i sve pronađeno ostaje ovde. Eksponati se nalaze u arheološkom odeljenju Muzejskog kompleksa u gradu, a i mnogi drugi se mogu videti u muzeju Radonova kuća, koja je pretvorena u istorijsko-etnografski muzej oblasti.